ਖ਼ਸਰਾ

ਖ਼ਸਰਾ ਇੱਕ ਗੰਭੀਰ ਅਤੇ ਸੰਕ੍ਰਮਿਤ ਵਾਈਰਲ ਰੋਗ ਹੈ, ਜੋ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਇਹ ਨੌਜਵਾਨ ਅਤੇ ਬਾਲਗ ਲੋਕਾਂ ’ਤੇ ਵੀ ਆਪਣਾ ਅਸਰ ਛੱਡ ਸਕਦਾ ਹੈ| ਇਹ ਸੰਕ੍ਰਮਿਤ ਵਿਕਤੀ ਦੇ ਨੱਕ, ਮੂੰਹ ਜਾਂ ਗਲੇ ਵਿਚੋਂ ਨਿਕਲਣ ਵਾਲੇ ਤਰਲ ਦੀਆਂ ਬੂੰਦਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ| ਇਸ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਲੱਛਣ ਤੇਜ਼ ਬੁਖ਼ਾਰ, ਨੱਕ ਵਗਣਾ, ਲਾਲ ਅੱਖਾਂ ਅਤੇ ਮੂੰਹ ਅੰਦਰ ਛੋਟੇ ਸਫੈਦ ਚਟਾਕ ਦੇ ਨਾਲ ਮੂੰਹ ਦੇ ਸਰੀਰ 'ਤੇ ਧੱਫੜ ਹੁੰਦੇ ਹਨ| ਖ਼ਸਰੇ ਦਾ ਕੋਈ ਖ਼ਾਸ ਇਲਾਜ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਬੱਚੇ 2 ਤੋਂ 3 ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਅੰਦਰ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਹੀ ਠੀਕ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਪਰ ਕੁਪੋਸ਼ਣ ਤੋਂ ਪੀੜਿਤ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿਚ ਖ਼ਸਰਾ ਗੰਭੀਰ ਰਹਿਤ ਦਾ ਕਾਰਣ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ| ਖ਼ਸਰੇ ਨੂੰ ਟੀਕਾਕਰਣ ਦੁਆਰਾ ਰੋਕਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ|

ਹਵਾਲੇ : www.cdc.gov

www.who.int
www.who.int
www.vaccineindia.org


ਖ਼ਸਰੇ ਦੇ ਲੱਛਣ ਲਾਗ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿਚ ਆਉਣ ਦੇ 10 ਤੋਂ 14 ਦਿਨ ਬਾਅਦ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ| ਇਸ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਲੱਛਣਾਂ ਵਿਚ ਤੇਜ਼ ਬੁਖ਼ਾਰ, ਖੰਘ, ਨੱਕ ਵਹਿਣਾ ਅਤੇ ਕੰਨਜਕਟਿਵਾਇਟਿਸ (conjunctivitis) ਹੈ, ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਪੀੜਿਤ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਲਾਲ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਪਾਣੀ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਗੱਲ੍ਹਾਂ ਅੰਦਰ ਚਿੱਟੇ ਚਟਾਕ ਪੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ| ਚਿਹਰੇ ਅਤੇ ਗਰਦਨ 'ਤੇ Maculo-papular ਧੱਫੜ ਨਜ਼ਰ ਆਉਣ ਲੱਗਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਥੱਲੇ ਫੈਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਅੰਤਰਗਤ ਗਰਦਨ ਧੜ, ਬਾਹਵਾਂ ਅਤੇ ਲਤ੍ਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਹਥੇਲੀ ਤੇ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਤਲੇ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ| 

ਹਵਾਲਾ: www.nhs.uk

• ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਤਿੰਨ ਦਿਨਾਂ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਤੇਜ਼ ਬੁਖ਼ਾਰ, ਖੰਘ, ਨੱਕ ਵਹਿਣਾ ਅਤੇ ਕੰਨਜਕਟਿਵਾਇਟਿਸ (conjunctivitis) ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੈਡੀਕਲ ਆਧਾਰ ’ਤੇ ਖ਼ਸਰੇ ਦਾ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ|
• ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ ’ਤੇ IgM ਐਂਟੀਬੋਡਿਸ ਦਾ ਪਤਾ ਲੱਗਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਖ਼ਸਰੇ ਦੇ ਨਿਦਾਨ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ|  

  • ਖ਼ਸਰੇ ਦਾ ਕੋਈ ਖ਼ਾਸ ਇਲਾਜ਼ ਨਹੀਂ ਹੈ|

  • antipyretics ਦੇ ਨਾਲ ਸਹਾਇਕ ਇਲਾਜ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਚੰਗਾ ਪੋਸ਼ਣ ਚੰਗੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿਚ ਤਰਲ, ਓਰਲ ਰੀਹਾਈਡਰੇਸ਼ਨ ਸਲਿਊਸ਼ਨ ਨਾਲ ਡੀਹਾਈਡਰੇਸ਼ਨ ਦੇ ਇਲਾਜ ਦੀ ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ|

  • ਅੱਖ, ਕੰਨ ਦੀ ਲਾਗ, ਅਤੇ ਨਮੂਨੀਏ ਦਾ ਇਲਾਜ ਕਰਨ ਲਈ ਐਂਟੀਬਾਇਟਿਕ ਦੀ ਤਜਵੀਜ਼ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ|

  • ਜਿਹੜੇ ਬੱਚੇ ਖ਼ਸਰੇ ਤੋਂ ਪੀੜਿਤ ਹਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 24 ਘੰਟਿਆਂ ਦੇ ਅੰਦਰ-ਅੰਦਰ ਵਿਟਾਮਿਨ-ਏ ਪੂਰਕ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ|  

ਹਵਾਲਾ: www.nlm.nih.gov

ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਖ਼ਸਰੇ ਦਾ ਟੀਕਾ ਜਾਂ ਖ਼ਸਰਾ, ਮੰਪਸ ਅਤੇ ਰੂਬੈਲਾ (ਐਮ.ਐਮ.ਆਰ) ਨੂੰ ਮਿਲਾ ਕੇ ਟੀਕਾਕਰਣ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ| ਖ਼ਸਰੇ ਦੇ ਟੀਕੇ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਖ਼ੁਰਾਕ 9 ਤੋਂ 12 ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿਚ ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਖ਼ੁਰਾਕ 16 ਤੋਂ 24 ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿਚ ਦੇਣ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ|

  • ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਵਿਟਾਮਿਨ- ਏ ਦੀ ਰੋਗ ਨਿਵਾਰਕ ਖ਼ੁਰਾਕ 5 ਸਾਲ ਤੱਕ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿਚ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ|

  • ਬੱਚੇ ਦੀ ਸਿਹਤ ਦੀ ਭਲਾਈ ਨੂੰ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ ਉਸ ਦੇ ਪੋਸ਼ਣ ਵਿਚ ਸੁਧਾਰ ਲਿਆਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ|


 

ਖ਼ਸਰਾ ਕਈ ਗੰਭੀਰ ਜਟਿਲਤਾਵਾਂ ਜਿਸ ਵਿਚ ਅੰਨ੍ਹਾਂਪਣ, ਨਿਤੀਸ਼ (encephalitis), ਗੰਭੀਰ ਦਸਤ, ਕੰਨ ਦੀ ਲਾਗ ਅਤੇ ਨਮੂਨੀਆ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਣ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ| ਇਸ ਲਈ ਮੈਡੀਕਲ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤੀ ਸਲਾਹ ਅਨੁਸਾਰ ਆਪਣੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਖ਼ਸਰੇ ਦੇ ਟੀਕੇ ਅਤੇ ਵਿਟਾਮਿਨ- ਏ ਦੀ ਖ਼ੁਰਾਕ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ| 

ਹਵਾਲੇ:  http://www.who.int

http://nrhm.gov.in/
www.cdc.gov
www.vaccineindia.org

  • PUBLISHED DATE : Sep 13, 2017
  • PUBLISHED BY : NHP Admin
  • CREATED / VALIDATED BY : Dr. Manisha Batra
  • LAST UPDATED ON : Sep 13, 2017

Discussion

Write your comments

This question is for preventing automated spam submissions
The content on this page has been supervised by the Nodal Officer, Project Director and Assistant Director (Medical) of Centre for Health Informatics. Relevant references are cited on each page.