ਪੀਲੀਆ

ਚਮੜੀ ਦੇ ਪੀਲੇਪਣ ਅਤੇ ਅੱਖਾਂ ਵਿਚਲੀ ਸਫ਼ੇਦੀ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਨ ਲਈ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਪੀਲੀਏ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰ ਲਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ| ਪੀਲੀਆ ਖ਼ੂਨ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਟਿਸ਼ੂ ਵਿਚ ਬਿਲੀਰੂਬਿਨ (bilirubin) ਪਦਾਰਥ ਦੇ ਵਧਣ ਕਾਰਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ| ਬਿਲੀਰੂਬਿਨ ਪੀਲਾ ਰੰਗ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਲੀਵਰ ਵਿਚ ਖ਼ੂਨ ਦੇ ਲਾਲ ਸੈੱਲ (ਆਰ.ਬੀ.ਸੀ )ਦੇ ਟੁੱਟਣ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ| ਕੋਈ ਵੀ ਅਜਿਹੀ ਸਥਿਤੀ ਜੋ ਲੀਵਰ ਤੋਂ ਖ਼ੂਨ ਵਿਚਲੇ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਬਾਹਰਲੇ ਵਹਾਉ ਵਿਚ ਰੁਕਾਵਟ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ ਉਸ ਕਾਰਣ ਪੀਲੀਆ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ|
 

ਪੀਲੀਏ ਦੇ ਮੁੱਖ ਲੱਛਣ ਹਨ:

  • ਅੱਖਾਂ ਅਤੇ ਚਮੜੀ ਦਾ ਰੰਗ ਬਦਰੰਗ ਜਾ ਪੀਲਾ ਹੋਣਾ

  • ਫ਼ਿੱਕੇ ਰੰਗ ਟੱਟੀ

  • ਗਹਿਰੇ ਰੰਗ ਦਾ ਪਿਸ਼ਾਬ 

ਪੀਲੀਏ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਵਰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਣੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ:

  • ਮਲੇਰੀਆ, ਸਿਕਲ ਸੈੱਲ, ਅਨੀਮੀਆ, ਥੈਲੀਸੀਮੀਆ ਵਰਗੀ ਬਿਮਾਰੀ ਦੌਰਾਨ ਖ਼ੂਨ ਵਿਚਲੇ ਲਾਲ ਸੈੱਲ (ਆਰ.ਬੀ.ਸੀ )ਦੇ ਟੁੱਟਣ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿਚ ਵਾਧਾ ਹੋਣ ਨੂੰ ਪ੍ਰੀ-ਹਿਪੈਟਿਕ ਪੀਲੀਆ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ|

  • ਲੀਵਰ ਵਿਚਲੇ ਸੰਕ੍ਰਮਣ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਵਾਇਰਲ ਹੈਪੇਟਾਈਟਸ ਜਾਂ ਸ਼ਰਾਬ ਦੇ ਤੌਰ ’ਤੇ ਹਾਨੀਕਾਰਕ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦਾ ਸੇਵਨ ਕਰਨ ਕਾਰਣ ਹੈਪਟੋ-ਸੈਲੂਲਰ ਪੀਲੀਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ| ਪਿੱਤੇ ਵਿਚੋਂ ਨਿਕਲਣ ਵਾਲੇ ਬਾਇਲ (ਜਿਗਰ ਵਿਚੋਂ ਨਿਕਲਦਾ ਤੇਜ਼ਾਬੀ ਰਸ ਜੋ ਹਾਜ਼ਮੇ ਵਿਚ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ) ਵਿਚ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਰੁਕਾਵਟ ਕਾਰਣ

  • ਪੋਸਟ-ਹਿਪੈਟਿਕ ਪੀਲੀਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ| ਪਿੱਤੇ ਦੀ ਨਲੀ ਵਿਚਲਾ ਗੋਲਸਟਉਨ (ਪਿੱਤੇ ਦੀ ਪਥਰੀ) ਅਤੇ ਪੈਨ੍ਕ੍ਰੀਸ ਵਿਚ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਕੈਂਸਰ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਪੀਲੀਏ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕਾਰਣ ਹਨ| 

ਹੋਰਨਾਂ ਟੈਸਟਾਂ ਨਾਲ ਖ਼ੂਨ ਦੀ ਰੁਟੀਨ ਪੜਤਾਲ ਦੁਆਰਾ ਪੀਲੀਏ ਦੇ ਸੰਕੇਤ ਮਿਲਦੇ ਹਨ ਜੋ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹੈ:

  • ਪਿਸ਼ਾਬ ਵਿਚ “urobilinogen” ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਦਾ ਪਤਾ ਕਰਨ ਲਈ ਪਿਸ਼ਾਬ ਦਾ ਟੈਸਟ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ|

  • ਖ਼ੂਨ ਵਿਚ ਬਿਲੀਰੂਬਿਨ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਗਾਉਣ ਲਈ aspartate transaminase (ast), alanine transaminase (Alt) ਅਤੇ alkanine phosphatise ਆਦਿ ਟੈਸਟ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ|

  • ਵਾਇਰਲ ਹੈਪਾਟਾਈਟਸ A,B,C,D ਤੇ E ਦੇ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਟੈਸਟ ਲਈ ਖ਼ਾਸ antigen ਜਾਂ antibody ਟੈਸਟ|

  • ਪ੍ਰਤੀਬਿੰਬ ਟੈਸਟ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਆਲਰਾਸਾਊਂਡ, ਸੀ.ਟੀ ਸਕੈਨ, ਐਮ.ਆਰ.ਆਈ ਜਾਂ ਇੰਡੋਸਕੋਪੀ 

ਪੀਲੀਏ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਪੀਲੀਏ ਦੇ ਕਾਰਣਾਂ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ:

  • ਪ੍ਰੀ-ਹਿਪੈਟਿਕ ਕਾਰਕ ਵਿਚ ਖ਼ੂਨ ਵਿਚਲੇ ਲਾਲ ਸੈੱਲ (ਆਰ.ਬੀ.ਸੀ )ਦੇ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ| ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਮਲੇਰੀਏ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿਚ, ਮਲੇਰੀਏ ਦਾ ਇਲਾਜ ਲਾਜਮੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ|

  • ਖ਼ੂਨ ਦੇ ਜੈਨੇਟਿਕ ਵਿਕਾਰ ਵਿਚ ਖ਼ੂਨ ਚੜ੍ਹਾਉਣ ਦੀ ਲੋੜ ਪੈਂਦੀ ਹੈ|

  • ਇੰਟਰਾ- ਹਿਪੈਟਿਕ ਪੀਲੀਏ ਵਿੱਚ ਸਮੇਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਸੁਧਾਰ ਵਾਪਰਦਾ ਹੈ, ਹੋਰ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਨੁਕਸਾਨ ਨੂੰ ਘੱਟ ਕਰਨ ਲਈ ਐਂਟੀਵਾਇਰਸ ਦਵਾਈਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ|

  • ਜੇਕਰ ਪੀਲੀਆ ਕਿਸੇ ਹਾਨੀਕਾਰਕ ਪਦਾਰਥਾਂ ਕਾਰਣ ਵਾਪਰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਅਜਿਹੇ ਪਦਾਰਥ ਨੂੰ ਹਟਾਉਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ|

  • ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੋਸਟ-ਹਿਪੈਟਿਕ ਪੀਲੀਏ ਵਿੱਚ ਪਿੱਤੇ ਦੀ ਪਥਰੀ (ਪਿੱਤੇ ਵਿਚੋਂ ਨਿਕਲਣ ਵਾਲੇ ਬਾਇਲ) ਨੂੰ ਹਟਾਉਣ ਲਈ ਸਰਜਰੀ ਦੀ ਸਿਫ਼ਾਰਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ|

ਕੁਝ ਸਾਵਧਾਨੀਆਂ ਨੂੰ ਵਰਤ ਕੇ ਪੀਲੀਏ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਖ਼ਤਰੇ ਨੂੰ ਘੱਟ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦ ਹੈ ਜੋ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹਨ:

  • ਬਾਥਰੂਮ ਤੋਂ ਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਜਰੂਰ ਧੋਵੋ ਅਤੇ ਖਾਣਾ ਬਣਾਉਣ ਅਤੇ ਖਾਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਜਰੂਰ ਧੋਵੋ|

  • ਸ਼ਰਾਬ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਲਈ ਸਿਫਾਰਸ਼ ਦੀ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਮਾਤਰਾ (ਆਰ.ਡੀ.ਏ) ਨੂੰ ਤੋਂ ਘੱਟ ਮਾਤਰਾ ਵਿਚ ਲੈਣਾ ਸੁਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕਰੋ|

  • ਸਿਹਤਮੰਦ ਭਾਰ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰਖੋ|

  • ਹੈਪਾਟਾਈਟਸ ਏ ਅਤੇ ਹੈਪੇਟਾਈਟਿਸ ਬੀ ਵਿਰੁੱਧ ਟੀਕਾਕਰਣ ਕਰਾਉ|

  • ਉੱਚ-ਖ਼ਤਰੇ ਦੇ ਵਿਹਾਰ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਨਾੜੀ ਅੰਦਰ ਡਰੱਗ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਅਤੇ ਅਸੁਰੱਖਿਅਤ ਸੰਭੋਗ ਤੋਂ ਬਚੋ|

  • ਦੂਸ਼ਿਤ ਭੋਜਨ/ਪਾਣੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਤੋਂ ਬਚੋ|

  • Hemolysis ਜਾਂ ਸਿੱਧੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਜਿਗਰ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁਚਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਦਵਾਈਆਂ ਅਤੇ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਤੋਂ ਬਚਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ|



 

  • PUBLISHED DATE : Aug 25, 2017
  • PUBLISHED BY : NHP Admin
  • CREATED / VALIDATED BY : Dr. Manisha Batra
  • LAST UPDATED ON : Aug 25, 2017

Discussion

Write your comments

This question is for preventing automated spam submissions
The content on this page has been supervised by the Nodal Officer, Project Director and Assistant Director (Medical) of Centre for Health Informatics. Relevant references are cited on each page.